เครื่องมือวิเคราะห์ศักยภาพส่วนบุคคล: โมเดลภูเขาน้ำแข็ง

ความรู้และทักษะที่คนอื่นเห็นเป็นแค่ ยอดภูเขาน้ำแข็ง ส่วนใต้น้ำต่างหากที่ชี้ว่าคุณจะทำได้ดีต่อเนื่องแค่ไหน ใช้โมเดลนี้สำรวจตัวเอง เพื่อรู้ว่าควรพัฒนาอะไร และงานแบบไหนที่ใช่สำหรับคุณ

ภูเขาน้ำแข็งแห่งศักยภาพ

มองเห็นได้ ฝึกได้เร็ว

• มองเห็นได้ ฝึกได้เร็ว
• ความรู้ (Knowledge)สิ่งที่รู้ในงาน เช่น กฎภาษีและการคิด OT ในระบบเงินเดือน ระบบเดิมของลูกค้า
• ทักษะ (Skills)สิ่งที่ทำได้ เช่น เขียนโค้ด เขียนกรณีทดสอบ พาลูกค้าทดสอบรับงาน (UAT)

ซ่อนอยู่ ส่งผลระยะยาว

• ซ่อนอยู่ ส่งผลระยะยาว
• มุมมองต่อตัวเอง (Self-concept)ทัศนคติ ค่านิยม และภาพที่มีต่อตัวเอง เช่น “ฉันนำทีมได้” หรือ “ฉันไม่เก่งคุยกับลูกค้า”
• อุปนิสัย (Traits)ลักษณะประจำตัว เช่น ใจเย็นตอนระบบล่ม ละเอียดรอบคอบ
• แรงจูงใจ (Motives)แรงผลักจากข้างใน เช่น อยากทำให้สำเร็จ อยากมีสัมพันธ์ที่ดี อยากมีอิทธิพลต่อคนอื่น

อิงโมเดลสมรรถนะ (Competency) ของ Spencer & Spencer (1993) · เรียงจากตื้นไปลึก ยิ่งลึกยิ่งวัดยากและเปลี่ยนช้า

เหนือน้ำกับใต้น้ำต่างกันอย่างไร

เหนือน้ำใต้น้ำ

เหนือน้ำ

ใต้น้ำ

เหนือน้ำวัดง่าย ดูจากผลงานหรือใบรับรอง

ใต้น้ำวัดยาก ต้องดูพฤติกรรมซ้ำ ๆ ในหลายสถานการณ์

เหนือน้ำอบรมไม่กี่เดือนก็เห็นผล

ใต้น้ำเปลี่ยนช้า อาจใช้เวลาเป็นปี

เหนือน้ำตอบคำถาม “ทำได้ไหม”

ใต้น้ำตอบคำถาม “จะทำได้ดีต่อเนื่องไหม”

เหนือน้ำพัฒนาด้วยคอร์สและการฝึก

ใต้น้ำพัฒนาด้วยการสะท้อนตัวเอง การโค้ช และงานที่ท้าทาย

ถ้าเรียนเพิ่มแล้วงานยังไม่ดีขึ้น ปัญหาอาจอยู่ใต้น้ำ เช่น ไม่เชื่อว่าตัวเองทำได้ หรืองานไม่ตรงกับแรงจูงใจ ส่วนในมุมองค์กร Spencer & Spencer แนะนำให้ คัดคนจากส่วนใต้น้ำ แล้วฝึกส่วนเหนือน้ำ (ดู มาตรฐานการคัดเลือกคน)

สำรวจภูเขาน้ำแข็งของคุณ

ถามตัวเองทีละชั้น แล้วจดคำตอบไว้

• ความรู้: “งานของฉันต้องรู้อะไรที่ฉันยังไม่รู้”
• ทักษะ: “เรื่องอะไรที่คนอื่นมักมาขอให้ฉันช่วย”
• มุมมองต่อตัวเอง: “ฉันมองตัวเองเป็นคนแบบไหน และมุมมองนั้นจำกัดฉันไหม”
• อุปนิสัย: “ตอนถูกกดดัน ฉันตอบสนองแบบไหน”
• แรงจูงใจ: “งานแบบไหนที่ทำแล้วลืมเวลา”

ส่วนใต้น้ำคุณมองเห็นเองได้ยาก ลองถามเพื่อนร่วมงานที่ไว้วางใจ 2–3 คนด้วยคำถามเดียวกัน (ดู หน้าต่างโจฮารี)

ตัวอย่าง: คุณรุ้งเป็น QA ของระบบเงินเดือนมา 3 ปี เขียนการทดสอบอัตโนมัติเก่งที่สุดในทีม ส่วนเหนือน้ำแข็งแรงมาก แต่เธอกลับรู้สึกหมดไฟ เมื่อสำรวจใต้น้ำ เธอพบว่าสัปดาห์ที่มีความสุขที่สุดคือตอนสอนงานน้อง QA ที่เพิ่งเข้าทีม และตอนถูกยืมไปช่วยโปรเจกต์แอปสะสมแต้มของลูกค้าเครือค้าปลีก พาพนักงานของลูกค้าทดสอบรับงานทีละหน้าจอ แรงจูงใจของเธอคือการได้เห็นคนอื่นเก่งขึ้น คุณรุ้งจึงคุยกับ Engineering Manager ขอรับหน้าที่พี่เลี้ยง QA คนใหม่ เขียนคู่มือการทดสอบของทีม และนำการชี้แจงก่อน UAT ของโปรเจกต์ลูกค้า งานหลักไม่ได้เปลี่ยน แต่พลังในการทำงานกลับมา

จำให้ขึ้นใจ

เหนือน้ำพาคุณ เข้างาน ใต้น้ำพาคุณ ไปได้ไกล

อ่านต่อ: หน้าต่างโจฮารี · ผืนผ้าใบธุรกิจส่วนบุคคล · เข้าใจธรรมชาติของลูกน้อง